Menaldumadeel heeft niet alleen voor haar eigen inwoners wat te bieden, ook voor mensen van buiten de gemeente is een bezoek aan één van onze dorpen zeer aantrekkelijk. In het landschap en de dorpen is goed te zien hoe de natuur zijn invloed heeft gehad op de cultuur en ook hoe de invloed van de mens is geweest op het landschap.

Deze processen van wederzijdse beïnvloeding zijn reeds ver voor onze jaartelling begonnen. Zo rond 400 v. Chr. werd de invloed van de mens groter. Destijds werden de eerste terpen opgeworpen en ook de eerste vormen van landbouw dateren uit deze periode. Van 600-800 v. Chr. nam de invloed van het water aan kracht toe. Zo steeg de zeespiegel en werden als reactie daarop de terpen opgehoogd. In die tijd is ook de Middelsee gevormd, het water dat Fryslân (Friesland) lange tijd in twee delen heeft gesplitst. Hierdoor ontstonden Oostergo (met Ljouwert als kern) en Westergo met de terpdorpen Marsum (Marsum), Bitgum (Bitgum) en Berltsum (Berltsum).

In en na de vroege Middeleeuwen oefende de mens steeds meer invloed uit op het landschap. Restanten uit deze tijd zijn de stinzen, de stenen huizen die in tijden van dreiging de bevolking bescherming moesten bieden. De periode van de 15^e en begin 16^e eeuw staat bekend als de tijd van de Schieringers en de Vetkopers. In het gebied rondom Menameradiel werd de strijd gevoerd tussen Frjentsjer, de uitvalbasis van de Schieringers, en Ljouwert, waar de Vetkopers heer en meester waren. De verschillende stinzen die hier zijn gebouwd, hebben niet allemaal de strijd overleefd. Sommigen hebben de tand des tijds doorstaan en zijn later omgevormd tot states, vaak omringd met prachtige tuinen.

Een prachtig voorbeeld van zo'n state is het Popta Slot te Marsum. De historie van dit slot gaat terug tot de 15e  eeuw. Het Popta Slot, ook wel Heringa State genoemd, vanwege de stichter Heringa, is van oorsprong een stins uit de vroege middeleeuwen. Toen werd het Aesenga Guedt genoemd, en zo rond 1440 kreeg de stins de naam Aszinga State. Sinds begin 16e eeuw werd de  State bewoond door de Heringa's en werd de state verbonden met deze naam. Toen de Heringa's verdwenen werd de state aangekocht door Hendricus Popta, een advocaat. Hij bracht het slot later onder in een stichting en bouwde het zogenoemde 'Popta Gasthuis' voor weduwen, ongehuwde vrouwen of bejaarde dochters van alle gezindten (1711-1713).

Kloosters
Van het oudste klooster in de gemeente is zeer weinig bekend, het lag op Franjum onder het dorp Marsum en werd bewoond door nonnen van de orde van Sint Benediktus. Omstreeks 1270 raakte het klooster in verval en vertrokken de zusters naar het vrouwenklooster in Baijum.

In 1256 werd door de pastor Wibrandus fan Aningum in het dorpje Anjum ten westen van Berltsum het klooster Mons Sanctae Mariae gesticht. Dit klooster van de Augustijner Orde stond hier tot in 1580 en had een bestuurlijke functie voor meerdere kloosters en had als zodanig een grote invloed op de omgeving. Tal van elementen uit de kloostertijd zijn nog herkenbaar in het landschap. Het buurtschap Kleaster Anjum heeft zich ten doel gesteld de restanten van het klooster op herkenbare wijze terug te laten komen in het landschap. De gemeente steunt deze plannen en het is de bedoeling dat de bezoeker aan dit gebied in de toekomst duidelijk kan worden gemaakt hoe de geschiedenis destijds is geweest. Zo wordt er gewerkt aan het zichtbaar en toegankelijk maken van de nog bestaande historische elementen zoals de oprijlaan naar het kloostergebouw en de buitenste gracht rondom het kloosterterrein. Het doorgaande wandelpad op het kloosterterrein tussen Slappeterp en Skingen (Skingen) is een van de oude wegen en paden tussen de dorpen Dronryp (Dronryp), Skingen, Slappeterp, Menaam (Menaam), Kleaster Anjum en Rie (Ried) die weer toegankelijk gemaakt worden. Deze paden kunnen dan weer aansluiten op paden buiten onze gemeente zoals het Jacobspad.

Fietsroutes
Er zijn verschillende fietsroutes in de gemeente. Er is een cultuurhistorische fietsroute waarbij men op actieve en sportieve wijze kennis kan nemen van wat Menameradiel te bieden heeft. Deze route voert langs kerken, terpen, molens en states en is 45 km lang. Een routeboekje met de route en informatie over objecten langs de route is te verkrijgen op het gemeentekantoor in Menaam.

Kleiroute
In het noorden van Fryslân kronkelt een schilderachtige waterweg door het afwisselende groene landschap. Soms in de beschutting van de historische wallen van de stad en dan weer met weidse vergezichten. De Kleiroute start bij Frjentsjer en voert onder andere langs de sfeervolle dorpen Doanjum (Dongjum), Boer, Rie, Berltsum en Menaam. Onderweg zijn op diverse plaatsen voorzieningen om aan te liggen. Vanaf deze plaatsen kunnen wandelingen of fietstochten gemaakt worden door dit deel van Frysl⮠met zijn vele cultuurmonumenten. De tocht voert onder anderen langs de in 1888 gebouwde spinnenkopmolen Terpzicht te Marsum, de poldermolen 'de Rentmeester' onder Menaam (1833) en ook de poldermolen 'de Kievit' tussen Menaam en Berltsum (1802) is gelegen aan de route.

De Kleiroute is minimaal 1.50 m. diep, er bevinden zich twee beweegbare bruggen in, die conform de provinciale tijden bediend worden, de overige bruggen hebben een doorvaarthoogte van 2.50 meter.
De dorpen liggen met een zekere regelmaat van vier tot zes kilometer van elkaar. Na Rie bereikt u Berltsum dat voor de inpoldering van de Middelsee (13e eeuw) een vissers- en handelsplaats was. De karakteristieke koepelkerk vormt het hart van dit meest noordelijke dorp in de Kleiroute (in de periode april - oktober zetelt een kraamkolonie vleermuizen in de kapconstructie van de koepel).
Menaam, een centrum van argrarische bedrijvigheid ligt in het overgangsgebied tussen de akker- en tuinbouwstreek en de Greidhoek (weidegebied). De 'Menamerfeart', in vroeger tijden een belangrijk vaarwater voor het vervoer van landbouwproducten, ligt er nu rustig bij. Voor de brug passeert u het karakteristieke uit 1843 stammende gemeentehuis, een ontwerp van de bekende architect Romein.
Even ten westen van Deinum met zijn kerk met uivormige spits, eindigt de Kleiroute in het Van Harinxmakanaal.

Indien er ijs ligt is Menaldumadeel ook aantrekkelijk voor de schaatsliefhebber. Dan kan de Kleiroute geschaatst worden; de Menameradiel schaatstocht. Er kan gestart worden in Deinum, Marsum, Menaam, Berltsum en Frjentsjer. Hierdoor is er keuze in de af te leggen afstand, dit maakt de tocht zeer geschikt voor gezinnen. Bij de opstapplaatsen is altijd koek en zopie aanwezig.